Οι τιμές του ρεύματος παραμένουν υψηλές για τα ελληνικά νοικοκυριά, παρά τις διακυμάνσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Το υπάρχον μοντέλο τιμολόγησης έχει δομικά προβλήματα που κρατούν τους λογαριασμούς ψηλά. Αλλαγές στον τρόπο που λειτουργεί η αγορά ενέργειας θα μπορούσαν να φέρουν ουσιαστική ανακούφιση στον καταναλωτή.
Κάθε φορά που ανοίγει ο λογαριασμός του ρεύματος, το ερώτημα είναι το ίδιο: γιατί πληρώνω τόσο πολύ; Η απάντηση δεν είναι απλή, αλλά έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο που είναι δομημένη η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα — και στην Ευρώπη γενικότερα.
Το σημερινό σύστημα τιμολόγησης βασίζεται σε ένα μοντέλο όπου η τιμή του ρεύματος καθορίζεται από την πιο ακριβή μονάδα παραγωγής που χρησιμοποιείται κάθε φορά για να καλυφθεί η ζήτηση. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ακόμα και αν μεγάλο μέρος της ενέργειας παράγεται από φθηνές ανανεώσιμες πηγές — ηλιακή, αιολική — η τελική τιμή καθορίζεται συχνά από τις ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου. Αποτέλεσμα: ο καταναλωτής πληρώνει για ενέργεια που παράχθηκε φθηνά σαν να ήταν ακριβή.
Αυτό το μοντέλο έχει δεχτεί έντονη κριτική τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την ενεργειακή κρίση του 2021-2022, όταν οι τιμές εκτοξεύτηκαν και τα νοικοκυριά βρέθηκαν αντιμέτωπα με λογαριασμούς που είχαν διπλασιαστεί ή και τριπλασιαστεί. Η Ελλάδα, όπως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, κατέφυγε σε επιδοτήσεις και έκτακτα μέτρα για να απορροφήσει το σοκ. Αυτά όμως είναι λύσεις έκτακτης ανάγκης, όχι μόνιμη διόρθωση του προβλήματος.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει; Μια από τις προτάσεις που συζητούνται είναι η αποσύνδεση της τιμής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από την τιμή του φυσικού αερίου στη χονδρεμπορική αγορά. Αν η ηλιακή και η αιολική ενέργεια τιμολογούνταν με βάση το πραγματικό τους κόστος παραγωγής — που είναι σημαντικά χαμηλότερο — τότε ο τελικός λογαριασμός θα ήταν διαφορετικός για τον καταναλωτή.
Ένα άλλο ζήτημα είναι ο ανταγωνισμός στην αγορά προμήθειας ρεύματος. Παρά την απελευθέρωση της αγοράς, πολλοί καταναλωτές δεν αλλάζουν πάροχο, είτε γιατί δεν γνωρίζουν ότι μπορούν, είτε γιατί η σύγκριση τιμολογίων είναι περίπλοκη. Ένα πιο διαφανές σύστημα σύγκρισης και απλούστερες διαδικασίες αλλαγής παρόχου θα έδιναν στον καταναλωτή πραγματική διαπραγματευτική δύναμη.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι λεγόμενες ρυθμιζόμενες χρεώσεις — δηλαδή τα κόστη για τη μεταφορά και διανομή του ρεύματος, καθώς και διάφορα τέλη και εισφορές που συμπεριλαμβάνονται στον λογαριασμό. Αυτά τα κόστη δεν εξαρτώνται από την αγορά και παραμένουν σταθερά ανεξάρτητα από το αν οι τιμές χονδρικής πέσουν. Η αναθεώρησή τους απαιτεί ρυθμιστικές αποφάσεις, αλλά θα είχε άμεσο αντίκτυπο στον τελικό λογαριασμό.
Για τον μέσο καταναλωτή, το βασικό μήνυμα είναι ότι οι υψηλές τιμές ρεύματος δεν είναι αναπόφευκτες — είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα επιλογών στον τρόπο που είναι οργανωμένη η αγορά. Αλλαγές σε αυτό το μοντέλο δεν γίνονται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά η πίεση από καταναλωτές, ρυθμιστικές αρχές και ευρωπαϊκές οδηγίες κινεί σιγά σιγά τα πράγματα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Μέχρι τότε, αξίζει να ελέγχετε αν το τιμολόγιό σας είναι ανταγωνιστικό, να συγκρίνετε παρόχους και να εκμεταλλεύεστε κάθε επίδομα ή ρύθμιση που είναι διαθέσιμη.
