Πέντε υπουργοί από ευρωπαϊκές χώρες ζητούν να φορολογηθούν τα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, με στόχο να ανακουφιστούν τα νοικοκυριά από το υψηλό κόστος των καυσίμων. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο που οι τιμές στα πρατήρια παραμένουν σε υψηλά επίπεδα για τους περισσότερους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Πέντε υπουργοί από ευρωπαϊκές χώρες έστειλαν κοινό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση: οι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες πρέπει να φορολογηθούν για τα υπερκέρδη τους, και τα χρήματα αυτά να επιστραφούν στους πολίτες με τη μορφή φθηνότερων καυσίμων ή άμεσης ανακούφισης στο πορτοφόλι τους.
Το αίτημα δεν είναι καινούργιο στη συζήτηση που γίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά το γεγονός ότι πέντε κυβερνήσεις το υποστηρίζουν από κοινού του δίνει μεγαλύτερο βάρος. Οι υπουργοί επισημαίνουν ότι ενώ τα νοικοκυριά πιέζονται από τις υψηλές τιμές στα πρατήρια και στους λογαριασμούς ενέργειας, οι μεγάλες εταιρείες του κλάδου έχουν καταγράψει κέρδη ρεκόρ τα τελευταία χρόνια.
Τι σημαίνει “υπερκέρδος” στην πράξη; Πρόκειται για τα κέρδη που ξεπερνούν κατά πολύ αυτό που θα θεωρούνταν “κανονικό” για μια εταιρεία σε συνθήκες αγοράς χωρίς κρίση. Όταν οι τιμές του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου εκτοξεύονται λόγω γεωπολιτικών κρίσεων ή κερδοσκοπίας, ορισμένες εταιρείες βγαίνουν κερδισμένες χωρίς να έχουν κάνει κάτι διαφορετικό — απλώς επωφελούνται από τις συνθήκες. Αυτά τα “έκτακτα” κέρδη είναι που οι πέντε υπουργοί θέλουν να φορολογηθούν.
Για τον Έλληνα καταναλωτή, το θέμα είναι άμεσα κατανοητό. Η τιμή της βενζίνης στην Ελλάδα παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρώπη, επιβαρύνοντας τόσο τα ιδιωτικά νοικοκυριά όσο και τις μικρές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις μεταφορές. Αν μια τέτοια πρωτοβουλία προχωρούσε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει είτε σε μειώσεις φόρων στα καύσιμα είτε σε επιδοτήσεις για ευάλωτα νοικοκυριά — κάτι ανάλογο με αυτό που έγινε στην Ελλάδα με το Fuel Pass τα προηγούμενα χρόνια.
Η ιδέα της φορολόγησης υπερκερδών δεν είναι αθώα πολιτικά. Οι ενεργειακές εταιρείες αντιδρούν έντονα, υποστηρίζοντας ότι ένας τέτοιος φόρος θα αποθαρρύνει τις επενδύσεις στην ενέργεια — συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές. Από την άλλη, οι υποστηρικτές της πρότασης λένε ότι δεν έχει νόημα να μιλάμε για “δίκαιη μετάβαση” στην πράσινη ενέργεια όταν οι πολίτες δεν μπορούν να πληρώσουν τον λογαριασμό του ρεύματος ή να γεμίσουν το ρεζερβουάρ τους.
Το επόμενο βήμα είναι να δούμε αν η πρωτοβουλία αυτή θα βρει απήχηση στις Βρυξέλλες και αν θα μετατραπεί σε συγκεκριμένη νομοθετική πρόταση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στο παρελθόν εξετάσει παρόμοια μέτρα, και κάποιες χώρες — μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Ισπανία — έχουν ήδη εφαρμόσει δικές τους εκδοχές φόρου στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών.
Για τον απλό πολίτη, το μήνυμα είναι ένα: η συζήτηση για το ποιος πληρώνει την ενεργειακή κρίση — οι καταναλωτές ή οι εταιρείες που κέρδισαν από αυτήν — δεν έχει κλείσει. Και όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές, η πίεση για πολιτικές λύσεις θα συνεχίζεται.
