Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης πλησιάζει στο τέλος του, η Ευρώπη ετοιμάζει τον επόμενο μεγάλο χρηματοδοτικό μηχανισμό: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει πρόσβαση σε πόρους της τάξης των 5,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την ανακούφιση νοικοκυριών από το κόστος της ενεργειακής μετάβασης. Το ταμείο αναμένεται να λειτουργήσει από το 2026.
Όταν ακούμε για ευρωπαϊκά ταμεία, η πρώτη σκέψη είναι συνήθως το Ταμείο Ανάκαμψης — αυτό που χρηματοδότησε δεκάδες προγράμματα για επιχειρήσεις και υποδομές τα τελευταία χρόνια. Αυτό, όμως, βαίνει προς την ολοκλήρωσή του. Στη θέση του έρχεται ένας νέος μηχανισμός που αφορά άμεσα τα νοικοκυριά: το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (Social Climate Fund).
Τι είναι αυτό το νέο ταμείο και γιατί μας ενδιαφέρει; Με απλά λόγια, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι η «πράσινη μετάβαση» — δηλαδή η στροφή σε καθαρότερες μορφές ενέργειας και μεταφορών — έχει κόστος. Και αυτό το κόστος δεν το σηκώνουν όλοι εξίσου. Τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, που ζουν σε παλιά σπίτια με κακή μόνωση ή εξαρτώνται από παλιά αυτοκίνητα με καύσιμα, κινδυνεύουν να επιβαρυνθούν δυσανάλογα. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δημιουργήθηκε ακριβώς για να αντισταθμίσει αυτή την επιβάρυνση.
Για την Ελλάδα, οι πόροι που αναλογούν ανέρχονται στα 5,3 δισεκατομμύρια ευρώ — ένα ποσό που, αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να κάνει αισθητή διαφορά στην καθημερινότητα πολλών πολιτών. Το ταμείο αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του το 2026 και θα τροφοδοτείται από έσοδα του νέου συστήματος εμπορίας ρύπων που επεκτείνεται στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές.
Ποιοι θα ωφεληθούν; Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΕΕ, οι πόροι θα κατευθυνθούν κυρίως σε τρεις κατηγορίες: νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια, πολίτες που δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στο κόστος μετακίνησης, και άτομα που χρειάζονται στήριξη για να αναβαθμίσουν την κατοικία τους ενεργειακά. Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει επιδοτήσεις για μόνωση σπιτιών, αντικατάσταση παλιών λεβήτων, αγορά ηλεκτρικού οχήματος ή ακόμα και άμεση οικονομική ενίσχυση για την κάλυψη λογαριασμών ενέργειας.
Η Ελλάδα θα πρέπει να καταρτίσει εθνικό σχέδιο για το πώς θα διαθέσει αυτά τα χρήματα — και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ευκαιρία, αλλά και η μεγάλη ευθύνη. Η εμπειρία από προηγούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα δείχνει ότι ο τρόπος σχεδιασμού και υλοποίησης καθορίζει αν τα χρήματα φτάνουν πραγματικά σε αυτούς που τα χρειάζονται ή χάνονται στη γραφειοκρατία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δεν είναι αντικατάσταση του Ταμείου Ανάκαμψης με την ίδια λογική. Εκεί ο στόχος ήταν κυρίως η ανάπτυξη και οι επενδύσεις. Εδώ ο στόχος είναι η κοινωνική προστασία μέσα στην ενεργειακή αλλαγή. Είναι, με άλλα λόγια, ένα εργαλείο που απευθύνεται πιο άμεσα στον απλό πολίτη παρά στις επιχειρήσεις.
Για όσους παρακολουθούν τα επιδόματα και τις ενισχύσεις που σχετίζονται με ενέργεια — από το παλιό fuel pass μέχρι τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας — το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο είναι το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο. Δεν ξεκινά αύριο, αλλά η προετοιμασία γίνεται τώρα. Και αυτό σημαίνει ότι αξίζει να το έχουμε στο ραντάρ μας.
